Cơ hội cạnh tranh cho ngành công nghiệp TP HCM sau sáp nhập

Sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, TP HCM mới đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành trung tâm công nghiệp tích hợp, công nghệ cao và hiện đại của cả nước, thậm chí vươn tầm khu vực Đông Á. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố cần giải quyết đồng thời nhiều bài toán về hạ tầng, logistics, nhân lực chất lượng cao và phát triển công nghiệp xanh.

TP HCM mới hình thành trung tâm công nghiệp quy mô lớn

Từ ngày 1/7, TP HCM mới được hình thành trên cơ sở sáp nhập TP HCM cũ, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu. Việc hợp nhất này tạo nên một trung tâm công nghiệp có quy mô gần 930.000 tỷ đồng, chiếm hơn 25,52% giá trị sản xuất công nghiệp cả nước tính đến năm 2024.

Theo ông Trần Việt Hà, Phó trưởng Ban Quản lý các Khu Chế xuất và Công nghiệp TP HCM (Hepza), sau sáp nhập, TP HCM sở hữu 66 khu chế xuất và khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 27.000 ha.

Theo định hướng quy hoạch đến năm 2050, thành phố dự kiến phát triển 105 khu chế xuất và khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 49.000 ha, hướng tới vai trò trung tâm công nghiệp hàng đầu quốc gia.

Lợi thế lớn từ sự kết hợp giữa ba địa phương

TS. Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP HCM (HIDS), nhận định TP HCM sau sáp nhập hoàn toàn có khả năng trở thành trung tâm công nghiệp tích hợp, hiện đại và bền vững của cả nước.

Theo ông, việc mở rộng địa giới hành chính giúp đồng bộ chính sách đầu tư, hạ tầng và ưu đãi thuế, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất.

Mỗi địa phương trước sáp nhập đều sở hữu những lợi thế riêng biệt. TP HCM cũ mạnh về đổi mới sáng tạo, Bình Dương nổi bật trong sản xuất – chế biến, còn Bà Rịa – Vũng Tàu có thế mạnh về năng lượng và logistics cảng biển.

Sự kết hợp này tạo nên hệ sinh thái công nghiệp đa dạng từ thực phẩm, điện tử đến cơ khí, hóa dầu, giúp thu hút dòng vốn FDI muốn tận dụng chuỗi cung ứng hoàn chỉnh.

Tính đến cuối năm 2024, ba địa phương cũ có gần 45.000 doanh nghiệp công nghiệp, chiếm khoảng 28,4% tổng số doanh nghiệp công nghiệp của cả nước.

Triển vọng cạnh tranh với các trung tâm công nghiệp Đông Á

Theo TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, TP HCM đang sở hữu vị trí chiến lược trong chuỗi cung ứng toàn cầu với khả năng kết nối thuận lợi tới các nền kinh tế lớn trong khu vực.

Ngoài lợi thế về cảng biển và logistics, hệ sinh thái sản xuất – đô thị – công nghiệp ngày càng tích hợp đa chức năng cũng giúp thành phố duy trì sức hút đầu tư.

Thị trường nội địa lớn cùng cộng đồng doanh nghiệp công nghiệp đông đảo được xem là nền tảng quan trọng giúp TP HCM nâng cao năng lực cạnh tranh với các trung tâm công nghiệp tại Đông Á.

Hạ tầng và logistics vẫn là bài toán lớn

Bên cạnh những cơ hội phát triển, nhiều chuyên gia cho rằng TP HCM vẫn cần giải quyết hàng loạt điểm nghẽn để phát huy hết tiềm năng công nghiệp.

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là hệ thống hạ tầng giao thông và logistics chưa đồng bộ. Các tuyến vành đai, cao tốc và trung tâm logistics vẫn chậm triển khai, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng.

TS. Nguyễn Thanh Trọng, Đại học Quốc tế Miền Đông, cho biết việc kết nối chưa hiệu quả giữa cảng biển và khu công nghiệp đang khiến chi phí logistics tăng cao. Hiện chỉ khoảng 15% hàng hóa xuất nhập khẩu qua Bà Rịa – Vũng Tàu được vận chuyển bằng đường thủy nội địa hoặc đường sắt, phần lớn vẫn phụ thuộc vào đường bộ.

Các chuyên gia kiến nghị cần ưu tiên hoàn thiện các dự án trọng điểm như Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc TP HCM – Mộc Bài, Biên Hòa – Vũng Tàu và Bến Lức – Long Thành nhằm kết nối trực tiếp khu công nghiệp, trung tâm R&D và hệ thống cảng biển quốc tế.

Theo đánh giá, việc rút ngắn thời gian vận chuyển sẽ góp phần giảm chi phí logistics, hiện chiếm khoảng 16-20% giá thành sản phẩm.

Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao và công nghiệp hỗ trợ

Ngoài hạ tầng, công nghiệp hỗ trợ và chất lượng lao động cũng là vấn đề được nhiều doanh nghiệp quan tâm.

Ông Võ Sơn Điền, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Bình Dương (Basi), cho biết nhiều doanh nghiệp hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn linh kiện, phụ tùng và vật liệu nhập khẩu.

Ông đề xuất cần thúc đẩy phát triển ngành vật liệu cơ bản, hỗ trợ doanh nghiệp nội địa dẫn dắt chuỗi cung ứng và đầu tư mạnh hơn cho các dự án công nghiệp hỗ trợ.

Trong khi đó, ông Phạm Văn Việt, Phó chủ tịch Hiệp hội Dệt may Thời trang TP HCM, cho rằng thị trường hiện không thiếu lao động phổ thông mà thiếu nhân lực có khả năng vận hành hệ thống tự động hóa, xử lý dữ liệu sản xuất và kiểm soát chất lượng theo chuẩn quốc tế.

Theo HIDS, TP HCM cần xây dựng hệ thống đào tạo kỹ thuật hiện đại, tăng cường liên kết giữa trường học, doanh nghiệp và khu công nghiệp, đồng thời mở rộng đào tạo các ngành như tự động hóa, điều khiển số, logistics thông minh và năng lượng sạch.

Định hướng công nghiệp xanh và công nghệ cao

Trong bối cảnh xu hướng phát triển bền vững và cam kết Net Zero 2050 ngày càng được chú trọng, nhiều chuyên gia cho rằng TP HCM cần đi đầu trong mô hình công nghiệp xanh và tuần hoàn.

Ông Park Hee Sung, đại diện Kumho Tire Việt Nam, cho biết ESG đang dần trở thành tiêu chuẩn bắt buộc với doanh nghiệp sản xuất. Vì vậy, doanh nghiệp mong muốn có thêm chính sách ưu đãi về thuế, vốn và đào tạo để thúc đẩy đầu tư xanh.

Theo ông Trương Minh Huy Vũ, thành phố cần sớm ban hành bộ tiêu chí khu công nghiệp sinh thái, đồng thời kết hợp tiêu chuẩn ESG trong quá trình xét duyệt đầu tư và ưu tiên nguồn lực cho các doanh nghiệp phát triển xanh, sạch và thông minh.

Giai đoạn 2025-2030, các khu chế xuất và khu công nghiệp TP HCM đặt mục tiêu thu hút từ 20-21 tỷ USD vốn đầu tư, với suất đầu tư trung bình đạt 8-10 triệu USD mỗi ha.

Thành phố sẽ tập trung thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao như điện tử – bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, chuỗi khối, công nghệ sinh học, vật liệu mới và công nghiệp môi trường.

Đồng thời, TP HCM cũng đang triển khai đề án chuyển đổi một số khu công nghiệp sang mô hình sinh thái, trong đó có Khu công nghiệp Hiệp Phước.

Kết luận

Việc sáp nhập TP HCM, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu đang mở ra cơ hội lớn để hình thành một trung tâm công nghiệp tích hợp quy mô hàng đầu khu vực. Tuy nhiên, để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững, TP HCM cần đồng thời đầu tư mạnh cho hạ tầng, logistics, công nghiệp hỗ trợ, nhân lực chất lượng cao và chuyển đổi xanh. Nếu giải quyết tốt các bài toán này, thành phố hoàn toàn có thể trở thành cực tăng trưởng công nghiệp mới của Đông Á trong tương lai.