Nhiều thách thức khi xanh hoá khu công nghiệp: Bài toán lớn của bất động sản công nghiệp Việt Nam

Chuyển đổi khu công nghiệp theo hướng sinh thái xanh, bền vững là xu thế tất yếu trong bối cảnh toàn cầu đẩy mạnh giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, tại Việt Nam, hành trình “xanh hoá” khu công nghiệp này vẫn đang gặp nhiều rào cản lớn về tài chính, pháp lý và cơ chế hỗ trợ, đòi hỏi sự đồng hành mạnh mẽ từ Nhà nước và doanh nghiệp.

Xu hướng tất yếu của bất động sản khu công nghiệp trong kỷ nguyên mới

Trong bối cảnh toàn cầu đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng phát triển bền vững, bất động sản khu công nghiệp cũng không nằm ngoài xu thế này. Tại Diễn đàn khu công nghiệp Việt Nam 2024 diễn ra ngày 19/12, các chuyên gia nhận định rằng tương lai của ngành sẽ gắn liền với mô hình khu công nghiệp sinh thái, vận hành theo kinh tế tuần hoàn (CEDIP – Circular Economy Industrial Park).

Theo ông Nguyễn Chí Toàn, Phó Chủ tịch Liên Chi hội Bất động sản Công nghiệp Việt Nam (VIREA), việc chuyển đổi sang mô hình sinh thái không chỉ là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Đây là hướng đi giúp nâng cao giá trị gia tăng, tối ưu tài nguyên và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Trên thế giới, mô hình khu công nghiệp sinh thái đã xuất hiện từ những năm 1980, với nhiều quốc gia tiên phong như Mỹ, Đan Mạch hay Trung Quốc. Đến nay, xu hướng này đã phát triển mạnh mẽ và trở thành tiêu chuẩn trong nhiều nền kinh tế lớn. Các thị trường quốc tế ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe hơn về sản xuất xanh, phát triển bền vững và giảm phát thải carbon, buộc các quốc gia tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu phải thích nghi.

Việt Nam cũng không đứng ngoài cuộc. Việc cam kết cùng hơn 150 quốc gia đưa mức phát thải ròng về 0 vào năm 2050 và giảm 30% lượng phát thải khí metan vào năm 2030 cho thấy quyết tâm mạnh mẽ trong chuyển đổi xanh. Điều này đồng nghĩa với việc các khu công nghiệp truyền thống phải từng bước chuyển đổi sang mô hình xanh nếu muốn duy trì lợi thế cạnh tranh và thu hút đầu tư.

Lợi ích của khu công nghiệp sinh thái và tiêu chí ESG

Theo ông Hoàng Tuấn Anh, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Shinec, việc áp dụng mô hình khu công nghiệp sinh thái theo tiêu chí ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) mang lại nhiều lợi ích rõ rệt.

Trước hết, mô hình này giúp nâng cao năng lực cạnh tranh cho các khu công nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh các nhà đầu tư quốc tế ngày càng quan tâm đến yếu tố bền vững. Các doanh nghiệp FDI đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc hay Liên minh châu Âu đều đặt ra tiêu chuẩn rất cao về môi trường và trách nhiệm xã hội.

Không chỉ dừng lại ở việc thu hút đầu tư, tiêu chí ESG còn giúp các khu công nghiệp giữ chân khách hàng hiện hữu và mở rộng cơ hội hợp tác với các tập đoàn lớn. Đồng thời, việc đáp ứng các tiêu chuẩn xanh cũng tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn ưu đãi từ các tổ chức tài chính quốc tế.

Có thể nói, khu công nghiệp sinh thái không chỉ là xu hướng mà còn là “tấm vé” để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Chi phí đầu tư lớn – rào cản lớn nhất của quá trình xanh hoá

Dù mang lại nhiều lợi ích, việc chuyển đổi sang khu công nghiệp sinh thái lại đòi hỏi nguồn lực tài chính rất lớn. Đây được xem là rào cản lớn nhất đối với các doanh nghiệp hiện nay.

Để đạt tiêu chuẩn xanh, các khu công nghiệp phải đáp ứng hàng loạt tiêu chí khắt khe như:

Vị trí chiến lược và quy hoạch hợp lý
Hạ tầng đồng bộ, hiện đại
Sử dụng năng lượng tái tạo
Áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn
Giảm thiểu phát thải và xử lý chất thải hiệu quả
Thu hút các doanh nghiệp “xanh”

Điều này kéo theo chi phí đầu tư tăng cao, từ xây dựng hạ tầng xanh, triển khai công nghệ xử lý chất thải tiên tiến đến phát triển hệ thống năng lượng tái tạo và các chương trình cộng đồng.

Theo ông Hoàng Tuấn Anh, các khoản đầu tư này không chỉ lớn mà còn cần thời gian dài để hoàn vốn. Điều này tạo áp lực không nhỏ về tài chính, đồng thời đòi hỏi doanh nghiệp phải có tầm nhìn dài hạn và sự kiên trì trong chiến lược phát triển.

Vướng mắc pháp lý và chính sách chưa đồng bộ

Bên cạnh vấn đề tài chính, khung pháp lý chưa hoàn thiện cũng là một trong những thách thức lớn đối với quá trình xanh hoá khu công nghiệp.

Hiện nay, các quy định liên quan đến khu công nghiệp sinh thái và kinh tế tuần hoàn vẫn chưa thực sự rõ ràng. Hệ thống văn bản pháp luật chủ yếu dừng ở mức nghị định và rải rác trong nhiều luật khác nhau, thiếu sự thống nhất và đồng bộ.

Ngoài ra, các thông tư hướng dẫn cụ thể về triển khai mô hình khu công nghiệp sinh thái còn hạn chế, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong quá trình áp dụng thực tế. Chính sách ưu đãi đầu tư cũng tồn tại nhiều bất cập như chồng chéo, thiếu ổn định và khó dự đoán.

Điều này buộc doanh nghiệp phải tự tìm tòi, thử nghiệm các mô hình phù hợp, đồng thời vẫn phải đảm bảo tuân thủ pháp luật hiện hành. Đây là một bài toán không dễ giải, đặc biệt với những doanh nghiệp có nguồn lực hạn chế.

Thực trạng phát triển khu công nghiệp tại Việt Nam

Tính đến cuối năm 2023, Việt Nam có 416 khu công nghiệp với tổng diện tích khoảng 89,2 nghìn ha. Trong đó, 296 khu đã đi vào hoạt động, đạt tỷ lệ lấp đầy trung bình 72,4%.

Theo định hướng phát triển đến năm 2030, số lượng khu công nghiệp dự kiến sẽ tăng lên khoảng 600 dự án, với trọng tâm là phát triển theo tiêu chí xanh và bền vững.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy tiến trình xanh hoá khu công nghiệp tại Việt Nam vẫn còn khá chậm so với nhiều quốc gia trong khu vực. Nguyên nhân chủ yếu đến từ các rào cản về pháp lý, tài chính và năng lực doanh nghiệp.

Sự chênh lệch về năng lực giữa các doanh nghiệp cũng là một vấn đề đáng lưu ý. Trong khi một số doanh nghiệp lớn đã chủ động chuyển đổi và áp dụng tiêu chuẩn ESG, thì nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn lực và công nghệ.

Giải pháp thúc đẩy xanh hoá khu công nghiệp

Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang khu công nghiệp sinh thái, các chuyên gia cho rằng cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, địa phương và doanh nghiệp.

Theo Tiến sĩ Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), cần xây dựng các chính sách ưu đãi hấp dẫn hơn về vốn và cơ chế hỗ trợ để tạo động lực cho doanh nghiệp.

Việc xanh hoá không thể chỉ dựa vào nỗ lực của từng doanh nghiệp riêng lẻ. Thay vào đó, cần có sự hỗ trợ đồng bộ từ Nhà nước, bao gồm:

Chính sách tài chính ưu đãi
Hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn xanh
Đào tạo và nâng cao năng lực doanh nghiệp
Phát triển hạ tầng hỗ trợ

Đồng thời, việc hoàn thiện khung pháp lý cũng đóng vai trò then chốt. Nhiều ý kiến cho rằng cần sớm ban hành Luật khu công nghiệp để tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch và ổn định cho doanh nghiệp.

Kỳ vọng hoàn thiện pháp lý và tăng tốc trong tương lai

Liên quan đến vấn đề này, ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, cho biết Chính phủ đã có kế hoạch xây dựng Luật khu công nghiệp trong thời gian tới.

Việc ban hành luật này được kỳ vọng sẽ giúp hoàn thiện hệ thống quy định, tháo gỡ các vướng mắc hiện tại và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của bất động sản khu công nghiệp Việt Nam.

Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện, cùng với các chính sách hỗ trợ phù hợp, quá trình xanh hoá khu công nghiệp sẽ có cơ hội tăng tốc mạnh mẽ, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao.

Kết luận

Xanh hoá khu công nghiệp là xu hướng tất yếu trong bối cảnh toàn cầu hướng đến phát triển bền vững và giảm phát thải. Tuy nhiên, tại Việt Nam, quá trình này vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức lớn về chi phí đầu tư, khung pháp lý và năng lực doanh nghiệp.

Để vượt qua những rào cản này, cần có sự đồng hành chặt chẽ giữa Nhà nước và doanh nghiệp, cùng với việc hoàn thiện hệ thống chính sách và pháp luật. Khi các yếu tố này được cải thiện, khu công nghiệp sinh thái sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững trong tương lai.